Reklama

fakty.wwl - Gazeta Powiatowa

Gazeta Powiatu Wołomińskiego Pismo bezpłatne Wołomin, Kobyłka, Zielonka, Radzymin, Marki, Klembów, Ząbki. Tłuszcz, Dąbrówka, Strachówka, Poświętne, Jadów

Jesteś tutaj:

Główna treść strony

Zapomniane cmentarze wokół nas

Data: 07.11.2019 r., godz. 11.00   
Za nami Dzień Wszystkich Świętych. Czas zadumy i kontemplacji. Dbamy o groby przodków. Tymczasem w naszym powiecie są cmentarze, które są zupełnie zapomniane. Pochowani są tam obywatele innych narodowości.
Jadowski las w pobliżu polnej drogi na Wyglądały i Dzierżanów skrywa niezwykłą tajemnicę. W gęstych zaroślach, pełnych kłujących akacji i dzikich róż odnaleźć można oszałamiającą pamiątkę z przeszłości… cmentarz szkocki z XIX stulecia.

Szkoci w Jadowie

Jeszcze kilkanaście lat temu było tu więcej nagrobków m.in. Waltera Govenlocka. Dziś nawet trudno to miejsce odnaleźć. Na przestrzeni kilkunastu metrów widać pozostałości po reszcie grobów i grotę, w której wedle relacji miejscowych znajdowały się niegdyś miedziane podobizny trumienne pochowanych Szkotów. Zachował się także jedyny, ostatni pomnik. Inskrypcja na nim jest w dwóch językach:

„Sacred to the memory of Catherine J. Hay.
Born at Żyrardów the 24 of may 1833
Died at Strachówka the 22 of december 1877 (...)”
„Tu spoczywa ś.p. Katarzyna z Carviów Hay (...)”

Szkotów sprowadził na ten teren w XIX wieku właściciel licznych majątków na terenie dzisiejszego powiatu wołomińskiego Andrzej Zamoyski.

Ręczaje Niemieckie

Również za Zamoyskich przybywali w nasze okolice osadnicy niemieccy. Dzisiejsze Nowe Ręczaje (gmina Poświętne) przed wojną funkcjonowały jako Ręczaje Niemieckie, podczas gdy po sąsiedzku istniały Ręczaje Polskie zamieszkane już przez naszych rodaków. Niemcy urządzili tu pierwszą szkołę i… cmentarz, który przetrwał do dziś… a raczej to, co po nim zostało. Dokładnie na pograniczu dwóch wiosek znajdziemy lasek pełen akacji i krzewów. Tu właśnie natkniemy się na kilka grobów osadników, którzy byli naszymi sąsiadami przez ponad sto lat.
Niemcy mieszkali także w innych wioskach dzisiejszej gminy Poświętne, Strachówka i Wołomin. Pojedyncze nagrobki i pozostałości po cmentarzach znajdziemy także w Mostówce i na leśnej górce w niewielkim Józefinie.

Żydowskie mogiły

Główną mniejszością w naszych okolicach do wybuchu wojny byli Żydzi. Od XIX stulecia mieli swój kirkut w Jadowie przy rozwidleniu dróg do Sulejowa i Mokrej Wsi. Piękne macewy zostały zniszczone przez Niemców w latach 1942-1944.
Po wojnie ogrodzono część cmentarza i zorganizowano mogiłę zbiorową. Ta też niszczeje już dziesięciolecia. Na terenie kirkutu można dziś znaleźć kilkanaście/kilkadziesiąt rozrzuconych macew. Najnowsza, symboliczna stoi od kilku lat i upamiętnia zmarłą w Chicago Sarę Litwak z domu Chrynowicką. Jak informuje inskrypcja, ocalała z Holocaustu i całe życie tęskniła za Polską i Jadowem.


Cmentarz szkocki w Jadowie. 

Cmentarz niemiecki w Nowych Ręczajach. 


Cmentarz niemiecki w Józefinie. 

Marcin Ołdak